فصل [ 8 ] بر متبتّعين آثار و اخبار ، مخفى و پوشيده نيست كه از ابنيهء قديمه و عمارات مخروبه و قصور منطمسهء « 1 » پادشاهان ، چندان در روى زمين هست كه كس از عهدهء تفصيل همهء آنها نمىتواند برآيد ، لهذا به همين قدر اكتفا رفت . و چون بعض از قلاع « 2 » مشهوره ، در ضمن ذكر بلوك و قصبه‌جات ، مرقوم افتاد ، از بعض ديگر قلاع نيز كه شهرتى دارند ، مختصر ذكرى مىنمائيم : [ 415 f ] قلعهء فرامرز : بدان كه در خاك ممسنى ، جايى است [ كه ] آن را فهليان « 3 » نامند كه سابقا شهرى معظم و آباد بوده ؛ قلعهء مذكور تا فهليان مزبور ، پنج فرسنگ مسافت دارد و آن قلعه ، در كنار سراب سياه واقع گرديده ؛ در قديم ، حصنى حصين بوده و از قلاع متين . قلعهء طوس ( 1 ) : كه آن را قلعهء « مورد » نيز خوانند . اين قلعه تا قلعهء فرامرز - كه مرقوم گرديد - چهار فرسخ است و بالاى كوهى است كه از سه طرف آن ، در ميان درّه ، رودخانهء بزرگى جارى است و يك جا بنش اتصال به كوه دارد و در دامنهء كوه ، قريب صد گام تا قلعهء مذكور ، چشمه‌اى است و در قديم الايّام ، از ميان قلعه تا آن چشمه ، نقبى بوده است كه از راه آن نقب ، آب به قلعه مىبرده‌اند و بر بالاى سرچشمه ، برجى ساخته بوده‌اند ؛ اكنون آن برج و قلعه خراب است كه كس را جاى تحصّن نيست .

--> ( 1 ) . منطمسه : به ضمّ اوّل ؛ محو و نابود شده . ( 2 ) . قلاع : به كسر اوّل ، جمع قلعه است ؛ و گذشت . ( 3 ) . فهليان : به فتح اوّل و سكون ثانى ، معرب پهليان است .